دستگاه همایون:

گام های دستگاه همایون از اختلاط گام کوچک و گام شور به وجود می آیند، یعنی گام بزرگی که هم نت پنجم آن نیم پرده زیاد شود و هم نت چهارم آن نیم پرده افزون گردد، گام همايون را تشکیل می دهند. نغمه های دستگاه همایون عبارتند از: درآمد، چکاوک، لیلی و مجنون، شوشتری، طرز، نی داود، بیداد، بیات راجه (راجع)، رازو نیاز، شوشتری، بختیاری و مخالف.

اما ویژگی های آوازی منحصر به فرد استاد ایرج مخصوصا در اجرای قطعاتی از دستگاه زیبای همایون در این برنامه که نشانگر اوج استادی یک آوازخوان تراز اول می باشند،  به طور خلاصه عبارتند از: 1) آشنا بودن ایشان با ادبيات فارسي و مأنوس بودن با شعر، 2) مناسب خواني، 3) بيان صحيح شعر و تكلم واضح كلمات و جملات و درك مفهوم شعر انتخاب شده به نحوی که حتی کودکان هم به خاطر وضوح اجرای استاد می توانند شعرها را بفهمند، 4) انتخاب شعر مناسب از لحاظ عروضي و بافت دروني شعر، براي آواز مورد نظر، 5) بكارگيري تحريرها در جاي مناسب خود (تحريرها وكشش ها در وسط كلمه يا وسط جمله نیست طوري كه كلمه و يا جمله به دو پاره شود و مفهوم شعراز دست برود)، 6) پرهيز از شتاب كردن در تحويل شعر به هنگام آواز خواني، 7) آشنایی کامل با ضرب و اصول ريتم و اجرا نمودن قسمتي از آواز به صورت ضربي، صرف خارج شدن از حالت يكنواختي و كسل كننده ای که گاهی برخی آوازخوانان در حین اجرا به آواز می دهند! 8) داشتن شناخت از نوع (جنس) و وسعت (حدود) صداي خود (بدين صورت كه ایشان کاملا می دانند كه از چه مايه اي آواز را شروع كرده و در كجا ختم نمايند). افزون نمایید بر این خصیصه ها، تونالیتی و وسعت صدای بی همتای استاد را و نیز تسلط کم نظیر بر گوشه ها و تحریرها...

گل های شماره ی 1

(گل های تازه شماره ی ۱۴)

با همکاری استادان:

ایرج

جلیل شهناز

منصور صارمی

حبیب الله بدیعی

امیر ناصر افتتاح

جهانگیر ملک

و

همایون خرم

روی الف:

دستگاه همایون

پیش درآمد همایون (سنتور، تار، ویلون. ریتم: 8/4)

آغاز درآمد همایون با تحریر (جواب با تار)

شعر:

دوستان وقت گل آن به که به عشرت کوشیم

سخن پیر مغان است و به جان بنیوشیم

(درآمد دوم همایون)

 ادامه ی آواز با ضربی خوانی

دوستان وقت گل آن به که به عشرت کوشیم

سخن پیر مغان است و به جان بنیوشیم

نیست در کس کرم و وقت طرب می گذرد

چاره آن است که شجاده به می بفروشیم

(درآمد)

خوش هوایی است فرح بخش خدایا برسان

نازنینی که به رویش می گلگون نوشیم

(گوشه ی چکاوک)

گوشه ی بیداد با تحریر (جواب با تار)

گل به جوش آمد و از می نزدیمش آبی

لاجرم آتش حرمان و هوس می جوشیم

(گوشه ی بیداد)

می کشیم از قدح لاله شرابی موهوم

چشم بد دور که بی مطرب و می مدهوشیم

(بیات راجه –راجع)

تحریر واپسین بیات راجه (راجع)

گل به جوش آمد و از می نزدیمش آبی

لاجرم آتش حرمان و هوس می جوشیم

(برگشت به بیداد برای فرود)

حافظ این حال عجب با که توان گفت که ما

بلبانیم که در موسم گل خاموشیم

(فرود به همایون)

دانلود آواز: