الف- هدیه ای به دوستداران صدای جاودانه ی گلپا به مناسبت زادروز خجسته ی استاد (10 بهمن 1312)

تحلیل گـل های رنـگارنـگ 555

(آهنگ: سه گاه)

آواز:استاد گلپا

با همکاری استادان: محمودی خوانساری و الهه (تحلیل فقط مربوط به آواز گلپاست)

و با هنرمندی: احمد عبادی، علی تجویدی، فرهنگ شریف، منصور صارمی، محمد موسوی، امیر ناصر افتتاح

اشعار: عماد خراسانی، مولوی، آذر بیدگلی، ابوسعید ابوالخیر

گوینده: فخری نیکزاد

شعر:  

ای آرزوی گم شده مهمان کیستی

درد منی بگو که درمان کیستی

درآمد سه گاه با تحریر نرم

شعر و جواب آواز با تار فرهنگ شریف:

دامان من به اشک ندامت پرآتش است

ای نوگل شکفته به دامان کیستی

مویه و تحریر گوشه ی مویه با گریز مختصر به حصار

شعر:

ای نوگل شکفته به دامان کیستی

فرود از گوشه ی مویه به درآمد سه گاه

شعر:

من همنشین درد و غم و رنج و حسرتم

ای آرزوی گم شده مهمان کیستی

گوشه ی مخالف و تحریراستثنایی مخالف از نوع بلبلی

شعر:

ای آرزوی گم شده مهمان کیستی

اشاره به گوشه ی مخالف و فرود

دانلود آواز

آپلود آواز از: فرهاد رحیمی

ب: پاسخ به سوال دوستان در باره تفاوت ها و مثال های مربوط به گوشه های مخالف و مغلوب در آواز سه گاه:

در آواز سه گاه معمولا گوشه ي اوج وجود ندارد و بنابراين گوشه ي اوج آن همان گوشه ي معروف عشاق (از گوشه های نغمه ي دشتی) است. بیشتر آوازخوانان متبحر به جای اوج (گوشه ی عشاق) در این آواز از گوشه ي مخالف استفاده می كنند. خواننده ي آواز سه گاه پس از توقف روي نت شاهد، معمولا بر روي درجه ي پنجم گام آن توقف مي كند و در نتیجه شاهد آن درجه ي پنجم خواهد بود. در نتيجه در اين هنگام مي شود وارد گوشه ي زابل شد. اما در گوشه ي زيباي مخالف، درجه اول سه گاه، تونيك مخالف است و گام سه گاه داراي حالت محسوس خواهد بود. در اينجا نت شاهد سه گاه ربع پرده پايين مي آيد. گوشه ي مغلوب نيز كه از گوشه هاي رايج و بسیار خوب سه گاه است، از تونيك گوشه ي مخالف آغاز مي شود و روي نت شاهد سه گاه توقف مي كند و بعد مجددا به مخالف برمي گردد. بعضی از آوازخوانان پس از اجرای گوشه ی مخالف به گوشه ی مغلوب نمی روند و گوشه های دیگری چون زابل، حصار یا حتی درآمد را اجرا می کنند. در اینجا مثال هایی از اجرای گوشه های مخالف و مغلوب توسط سه استاد بزرگ آواز، ایرج، گلپا و شجریان نقل می کنم:

1- تحریر مخالف سه گاه پس از اجرای شعر زیر در گوشه ی مویه:

هر جور که دیدم ز جهان دل ز وفا بود

این بود جفایش که مرا از تو جدا کرد

مخالف سه گاه و گریز به حصار در شعر:

سلمان اگر از عشق بنالد مکنش عیب

تا بود غم عشق چه گویم که چها کرد

و ادامه ی آواز با تحریر مغلوب

نام برنامه: برگ سبز شماره ی 267، آواز در مقام سه گاه، با هنرنمایی استاد ایرج

2- اجرای گوشه ی مخالف و تحریر مغلوب در این شعر

آن متاع که در پای دوستان ریزند

مرا سری است ندانم که او چه سر دارد

نام برنامه: گل های شماره 2 اثر: استاد ایرج

3- اجرای گوشه ی مخالف و زابل در بیت:

دل با همه آشفتگی از عهد بر آمد

هر عهد که با زلف پريشان تو کردم

نام برنامه: موسیقی ایرانی اثر استاد شجریان

4- اجرای گوشه های مغلوب و مخالف سه گاه در بیت:

در ازل دادند چون جام الست

تا ابد ما مست آن پيمانه ايم

نام برنامه: يك شاخه گل برنامه ي شماره ي 63، اثر: استاد گلپا

5- اجرای گوشه ی مخالف توسط استاد شجریان در بیت:

نامد گه آن آخر که از پرده برون آیی

آن روی بدان خوبی در پرده نهان تا کی

و اجرای گوشه ی مغلوب در بیت:

بشکن به سر زلفت این بند گران از دل

بر پای دل مسکین این بند گران تا کی

عنوان برنامه: آسمان عشق.